Τοπική Κοινότητα Λειβαδίου του Δήμου Θέρμης / Ν.Θεσσαλονίκης

Το Λιβάδι βρίσκεται σε υψόμετρο 735 μέτρων από το ύψος της θάλασσας, ανατολικά της Θεσσαλονίκης και σε απόσταση 35χιλιομέτρων από αυτή. Είναι κτισμένο αμφιθεατρικά μέσα σε μια ήμερη δασωμένη κοιλάδα που βρίσκεται επί της κορυφογραμμής του Χορτιάτη του Ομβριανού και του Χολομώντα της Χαλκιδικής.
Αποτελείται από παλαιά λιθόκτιστα διώροφα κτήρια μακεδονικού ρυθμού, που διατηρούνται από την εποχή της τουρκοκρατίας, και από νεότερα σύγχρονα κτίσματα. Το χωριό περιβάλλεται από ένα εκτεταμένο λιβάδι (από όπου προκύπτει η ονομασία του χωριού) και από δασώδεις εκτάσεις βαλανιδιάς, οξιάς, καστανιάς και φλαμουριάς. Η συνολική έκταση της κοινότητας ανέρχεται σε 43.000 στρέμματα και συνορεύει με τις κοινότητες Βασιλικών, Περιστεράς, Αρδαμερίου, Σαρακήνας, Αγίου Χαραλάμπους, Ζαγκλβερίου, Πετροκεράσων, Γαλάτιστας και την ιερά μονή της Αγίας Αναστασίας προς τον νομό Χαλκιδικής. Ο συνολικός πληθυσμός της κοινότητας ανέρχεται σήμερα σε 400 περίπου άτομα. Σημειωτέον ότι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης που κατάγονται από το Λιβάδι ανέρχονται σε μερικές χιλιάδες. Πολλοί από αυτούς διατηρούν στενούς δεσμούς με τον τόπο καταγωγής και επισκέπτονται το Λιβάδι, ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες.
Ο οικισμός του χωριού καθώς και όλη η δασική και καλλιεργήσιμη έκταση του χωριού από την κορυφή της Αγίας Κυριακής, το «Αλωνάκι» ή τα λεγόμενα «σολάδια», μέχρι τη Σαρακήνα και τον Άγιο Χαράλαμπο εντάσσονται στο προστατευόμενο οικοσύστημα των λιμνών Κορώνειας (Αγίου Βασιλείου), Βόλβης και Ρεντίνας. Το Λειβάδι υπάγεται στην προστατευόμενη αυτή ζώνη, γιατί τα όμβρια ύδατα και οι πηγές εκβάλλουν στον υγροβιότοπο της λεκάνης των λιμνών αυτών και καταλήγουν στη λίμνη Βόλβη και τα φυτά, τα πουλιά και τα ζώα του τόπου ανήκουν σε αυτό το ευαίσθητο και μοναδικό οικοσύστημα.
Η προστατευόμενη αυτή περιοχή υπόκειται σε ειδικούς όρους, τους οποίους θέτουν η διεθνής κοινότητα (όρια Ramsar (Iran/2-2- 1971), το ευρωπαϊκό Δίκτυο Natura 2000, οι Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, Οδηγία 79/409/ΕΟΚ), και κυρίως η υπ’ αριθμ. 6919/2004 κοινή απόφαση των Υπουργών Ανάπτυξης, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, Γεωργίας και Μακεδονίας Θράκης (Δ΄ 248). Με το θεσμικό αυτό πλαίσιο προστατεύονται οι χερσαίες και οι υδάτινες περιοχές του υγροτοπικού συστήματος των λιμνών Κορώνειας – Βόλβης και των Μακεδονικών Τεμπών (Ρεντίνας).
Εκτός από την περιοχή που περιβάλλει τον οικισμό, σχεδόν όλη η υπόλοιπη ορεινή έκταση του Λιβαδίου καλύπτεται από πυκνά δάση βαλανιδιάς, οξιάς, καστανιάς, φλαμουριάς, μέλιου και πουρναριού.
Υπάρχουν πολλοί δασικοί δρόμοι αναγκαίοι για την πυροπροστασία των δασωμένων εκτάσεων του Λιβαδίου, πολλά δασικά μονοπάτια και αγροτικοί δρόμοι.

Τα τοπικά προϊόντα είναι κυρίως κτηνοτροφικά και αγροτικά,. Υπάρχουν μεγάλες κτηνοτροφικές μονάδες αιγοπροβάτων και βοοειδών και μία τυροκομική μονάδα. Πέραν αυτών υπάρχουν πολλά σμήνη μελισσών, τα οποία αποδίδουν μέλι εξαιρετικής ποιότητας ένεκα του φυτικού πλούτου του φυσικού περιβάλλοντος. Υπάρχουν, επίσης, συστηματικά οργανωμένες καλλιέργειες σιτηρών και οπωρικών
Ένεκα των καλλιεργειών αυτών παράγονται γαλακτοκομικά και μελισσοκομικά προϊόντα, σιτηρά, κάστανα, φλαμούρι, καρύδια, φρούτα, και υποπροϊόντα αυτών (μαρμελάδες και γλυκά) καθώς και πολλά αρωματικά φυτά, όπως ρίγανη, μέντα, βατόμουρα, κράνα κ.ά.

Σημαντικές πολιτιστικές – θρησκευτικές- γαστρονομικές εκδηλώσεις  (ετήσια προγράμματα)
Διοργανώνεται κάθε έτος οι εξής εκδηλώσεις:
Στη διάρκεια της αποκριάς διοργανώνεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Λειβαδιωτών η κοπή της πίτας και παράλληλα χοροεσπερίδα με παραδοσιακούς χορούς.
Στις 24 Ιουνίου διοργανώνεται η παραδοσιακή γιορτή του Κλήδονα με τοπικά έθιμα και λαϊκούς παραδοσιακούς χορούς
Στις 15 Αυγούστου το πανηγύρι της «Παναγίας» στο ομώνυμο παρεκκλήσι στη θέση «Φτέρη» σε συνεργασία με την εκκλησία του Αγίου Αθανασίου.
Το Αύγουστο μήνα διοργανώνονται αθλητικοί αγώνες για παιδιά και εφήβους και διαγωνισμοί πολλών θεμάτων ανάλογα με την ηλικία των συμμετεχόντων, όπως ποδηλατικοί αγώνες, αγώνας δρόμου, καλλιτεχνικοί διαγωνισμοί κ.ά.
Το φθινόπωρο διοργανώνονται στην πλατεία του χωριού η γιορτή του κάστανου και αργότερα η γιορτή του μανιταριού, εκδηλώσεις που προσελκύουν πολλούς επισκέπτες.

Δεν υπάρχουν ειδικά χαραγμένοι δρόμοι ποδηλάτων ούτε μέσα στον οικισμό ούτε στην εξοχή. Πολλοί ποδηλατικοί σύλλογοι οργανώνουν σε όλη τη διάρκεια του έτους προπονητικούς αγώνες, κυρίως στην ανάβαση από τον κεντρικό δρόμο Θεσσαλονίκης – Βόρειας Χαλκιδικής προς το Λιβάδι. Διοργανώνονται όμως ποδηλατικοί αγώνες για παιδιά και εφήβους από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Λιβαδιωτών τον μήνα Αύγουστο.
Διασώζονται μέχρι σήμερα αρκετά παραδοσιακά λιθόκτιστα κτήρια από την εποχή της τουρκοκρατίας. Είναι κτισμένα κατά τον παραδοσιακό μακεδονικό ρυθμό και τα περισσότερα από αυτά είναι διώροφα με νότιο ή ανατολικό προσανατολισμό. Το ισόγειο χρησίμευε συνήθως για αποθήκευση των παραγόμενων προϊόντων και τον σταυλισμό των ζώων, ενώ το υπερώο έχει πέντε μεγάλα δωμάτια τα οποία περιβάλλουν μια μεγάλη ανοιχτή σάλα. Η επικοινωνία μεταξύ των ορόφων γίνεται με εσωτερική σκάλα. Διασώζονται στην αρχική τους μορφή το σπίτι του Επαμεινώνδα Τσιλιπάκου.και του Αναστασίου Παπαβαλσάμη, Κ. Τζαρού, Γ. Γουδήρα κ.ά.. Τα νεώτερα παραδοσιακά λιθόκτιστα σπίτια είναι επίσης διώροφα ή και τριώροφα, αλλά δεν έχουν την ανοιχτή σάλα. Στη θέση της έχουν ένα μικρό μπαλκόνι, όπως το σπίτι του Α. Μαυραντζά, του Κ. Βενετόπουλου , του Ι. Μαυρομανώλη, Δ. Τζαρού, κ.ά.

Ιστορικοί χώροι και ιστορικά γεγονότα

Δεν είναι γνωστό πότε ιδρύθηκε ο οικισμός του Λιβαδίου. Η αρχαιολογική υπηρεσία της Θεσσαλονίκης έχει οριοθετήσει και καταγράψει υπολείμματα οικισμών από την εποχή του σιδήρου και τους κλασσικούς χρόνους σε 2 περιοχές εγγύς του σημερινού οικισμού. Εκτός από αυτά, το Λιβάδι μνημονεύεται στο ιδρυτικό έγγραφο της ιεράς μονής της Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολυτρίας, την οποία ίδρυσε η αυτοκράτειρα του Βυζαντίου Θεοφανώ το έτος 888. Στη μέση βυζαντινή περίοδο (περίπου τον 10 αιώνα) το Λιβάδι είχε ισχυρή ενορία, του Αγίου Αθανασίου, όπως αναφέρεται στα αρχεία της ιεράς μητρόπολης Ιερισσού Αγίου Όρους και Αρδαμερίου. Στην εποχή της φραγκοκρατίας προστέθηκε ένας ακόμα οικισμός, περίπου στη μέση της απόστασης του χωριού από τα Βασιλικά.
Αμέσως μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους (1436) και την κυριαρχία τους στη γύρω περιοχή άρχισε η πληθυσμιακή ενδυνάμωση και η οικονομική ανάπτυξη του παλαιού οικισμού, για να συνεχιστή αυτή σε όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας και να φτάσει στη μεγαλύτερή της ακμή στην εποχή της απελευθέρωσης. Το 1913 το Λιβάδι είχε 1800 κατοίκους, το 1920 οι κάτοικοι μειώθηκαν στους 1252. το 1928 είχε επίσης 1251, το 1940 είχε 904, και το
1951, μετά τον εμφύλιο πόλεμο, είχε 682.
Το Λιβάδι ανήκε στην επαρχία (ναχιγιέ) Παζαργκιάχ (Παζαριάς), η οποία είχε ως κέντρο την «Παζαρούδα» (τη σημερινή Απολλωνία Θεσσαλονίκης).
Στα τέλη του 15 ου αιώνα το Λιβάδι ανήκε στο βακούφι (εκκλησιαστική περιοχή) του Ισχάκ Πασά (Ishak Pasa), ο οποίος το 1484 έκτισε στη Θεσσαλονίκη το Αλατζά Ιμαρέτ (πολύχρωμο πτωχοκομείο) και άλλα θρησκευτικά και φιλανθρωπικά ιδρύματα.
Ο Ισχάκ Πασάς για τη συντήρηση των ιδρυμάτων αυτών το 1487 αφιέρωσε διάφορα χωριά, κτήματα και τις γεωργικές περιοχές του Βάβδου και του Λιβαδίου (Livadio), που πιθανόν να ανήκαν στην Κοινότητα της Γαλάτιστας).
Στην απογραφή του 1771 το Λιβάδι εμφανίζεται να πληρώνει φόρο 2930 άσπρα.
Το Λιβάδι συμμετείχε ενεργά στην Επανάσταση του 1821. Από το Λιβάδι κατάγονταν σημαντικοί αγωνιστές, όπως ο Θεοδόσιος και ο Άγγελος Στεργίου (ή Μουστάκας), ο Δημήτριος Στάμου και ο Νικόλαος Σπύρου. Οι λιβαδιώτες αγωνιστές καταρχήν πολέμησαν μαζί με τον Εμμανουήλ Παππά στο Εγρί Μπουτζιάκ (Νέα Απολλωνία) εναντίον του Γουσούφ Πασά και μετά συμμετείχαν στην εξέγερση της Κασσάνδρας για να καταλήξουν, μετά την κατάπνιξη της επανάστασης στη Χαλικδική, στα νησιά των βόρειων Κυκλάδων, στη Στερεά Ελλάδα και την Πελοπόννησο, όπου πολέμησαν εναντίον του Ομέρ Βρυώνη, του Δράμαλη και του Ιμπραήμ Πασά.
Τον Ιούνιο του 1821 οι Τούρκοι έκαψαν και κατέστρεψαν το Λιβάδι – και στη συνέχεια σχεδόν όλα τα «μαδεμοχώρια» (τα χωριά της Βόρειας Χαλκιδικής) – 70 χωριά και 57 μετόχια των μονών του Αγίου Όρους. Η έκταση της καταστροφής πρέπει να ήταν μεγάλη, γεγονός που συμπεραίνεται από την απαλλαγή από τους φόρους με φιρμάνι του Εμπού Λουμπούτ πασά της Θεσσαλονίκης με το οποίο εξαιρούνταν από τη φορολογία 25 χωριά της επαρχίας της «Παζαρούδας» και μεταξύ αυτών και το Λιβάδι, διότι αυτά είχαν καεί και οι κάτοικοι διασκορπίστηκαν.
Όπως αναγράφεται στα σχετικά αρχεία «Μία τουρκική φάλαγξ κατηυθύνθη στα Ελληνικά χωριά Επανωμή και Μεσημέρι ένθα μη ευρούσα κατοίκους ελεηλάτησε και επυρπόλησεν ταύτα. Άλλη δε φάλαγξ κατηυθύνθη δια του χωρίου Λειβάδι εις τα Ραβνά (Πετροκέρασα) και το Ζαγκλιβέρι, τα οποία ελεηλάτησε και επυρπόλησε, παρόλον ότι ταύτα δεν είχαν επαναστατήσει.»
«Εξ ετέρου καταλόγου των Αρχείων Θεσσαλονίκης προκύπτει ότι δυνάμει φιρμανίου απηλλάγησαν της φορολογίας συνεισφοράς , διότι δεν εκαλλιέργησαν, ούτε είχον προσόδους κατά το έτος 1237 (1821), τα κατωτέρω χωρία, άτινα εκάησαν, οι δε κάτοικοι αυτών διεσκορπίσθηκαν» (αναφορά από Πελαγία Αστρεινίδου – Κωτσάκη, Κοσμική Ζωγραφική στον Άγιο Αθανάσιο, στο Λιβάδι).

Το Λιβάδι συμμετείχε ενεργά και στον Μακεδονικό Αγώνα. Οι οπλαρχηγοί Νικόλαος Μαυραντζάς (1881-1960) και Ανδρέας Βενετόπουλος(1870-1929) πολέμησαν εναντίον των τουρκικού στρατού στη θέση «Καμένη» που είναι μεταξύ του«Καλογερικού» (του Προφήτη Ηλία της Αγίας Αναστασίας) και του Ομβριανού, στις 2 Μαίου 1905. Εκεί έγινε φονική μάχη ανάμεσα στο ανταρτικό σώμα του Ι. Νταφώτη με 80 περίπου άνδρες και του τουρκικού στρατού, μετά από προδοσία των Βουλγάρων, οι οποίοι ήθελαν να επεκτείνουν την επιρροή τους από τον Λαγκαδά μέχρι τον Ανθεμούντα. Η ονομασία «Καμένη» δόθηκε τότε στην τοποθεσία αυτή και εκφράζει το μέγεθος της καταστροφής έγινε εκεί.
Στο μεσοπόλεμο διάστημα (1930-40) δημιουργήθηκαν 2 νέοι οικισμοί από τους κατοίκους του Λιβαδίου, οι οποίοι μετοίκησαν στις πεδινές περιοχές του χωριού προς Βορρά κοντά στη λίμνη Κορώνεια, μεταξύ του Ζαγκλιβερίου και της Γερακαρούς. Είναι οι οικισμοί της Σαρακήνας και του Αγίου Χαραλάμπους.

Το Λιβάδι ανέπτυξε ισχυρή αντιστασιακή δράση στην περίοδο της κατοχής από τους Γερμανούς. Στο Λειβάδι ήταν η έδρα του ΙΙ Τάγματος του 31 συντάγματος της ΧΙ μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Διοικητής του τάγματος ήταν ο καπετάν Κίτσο. Οι κάτοικοι συμμετείχαν σε φονικές μάχες που δόθηκαν εναντίον των Γερμανών, Ιταλών, Βουλγάρων και Μογγόλων κατακτητών στην περιοχή γύρω από τη «Σούγλα», τον «Αη Ηλιά» και μέσα στο χωριό μέχρι το καλοκαίρι του 1944.
Στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου άρχισε η μετανάστευση των κατοίκων του Λιβαδίου προς τη κοντινή Θεσσαλονίκη και συνεχίστηκε μετά από αυτόν. Η αστυφιλία αυτή οδήγησε στην πληθυσμιακή και οικονομική παρακμή του χωριού. Σήμερα είναι πολλοί παλαιοί κάτοικοι του χωριού που επιστρέφουν στις ρίζες τους και απολαμβάνουν τις συντάξεις τους, ενώ έχουν κτιστεί πολλές νέες κατοικίες από Λειβαδιώτες και ξένους.